*Sahar*
07-26-2008, 22:24
مهدي فراواني 1 ،محمد فارسي 2 ، مسعود رضوي 1 و غلامجسين جهان بين 1
1 مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان
2 استادياردانشکده کشاورزي - دانشگاه فردوسي مشهد
خلاصه
در طي سالهاي1378 -1376 از نقاط مختلف خراسان 28 توده سياهدانه جمع آوري ودر قالب طرح بلوکهاي کامل تصادفي کشت گرديد. در طي فصل رشد ياداشت برداري از صفات مختلف مرفولوژيکي انجام گرديد وجهت بررسي آناتوميکي تعداد دستجات آوندي ، اقطار آوندهاي چوب و آبکش و صفات مختلف زراعي نمونه برداري صورت گرفت. نتايج نشان داد که توده هاي سياهدانه از نظر ارتفاع بوته ، وزن هزاردانه،عملکرد دانه ، تعداد انشعابت ساقه ، وزن کپسول ، تعداد روزنه ، تعداد دستجات آوندي و اقطار آوند چوب - آبکش تفاوت معني داري داشته ولي از نظر شاخص برداشت ، تعداد دانه در کپسول ووزن تک بوته درسطح 5% تفاوت آماري معني داري نداشت.ازبين صفات مورد بررسي صفات عملکرد بيولوژيکي HIوتعداد انشعاب ساقه با 977/0 =R2 تغييرات عملکردانه را توجيه نموده و شاخص برداشت و عملکرد بيولوژيکي بيشترين توارث پذيري و بازده ژنتيکي را داشته که در گزينش و اصلاح نباتات بايستي مد نظر قرار داد.
واژه هاي کليدي : سياهدانه ، سيتولوژيکي، صفات زراعي
مقدمه:
سياهدانه با نام علمي Nigella sativa از خانواده آلاله بوده و پوشيده از کرکهاي ظريف با برگهاي منقسم به تقسيمات باريک ونخي شکل وگلهايش منفرد وبه رنگ سفيدکه دربيشتر نواحي اروپا،آ سيا واز جمله ايران درمنطق اراک به صورت طبيعي مي رويد و به صورت پرورشي درخراسان و اصفهان کشت مي گردد . سياهدانه داراي 40-30% روغن ، 5/1-5/0 % اسانس ، قندهاي مختلف ، مواد صمغي ، آلبومينوئيدي ، نيژلين ، پروتئين 85/20% ، اسيدهاي چرب ، اسيد آمينه و آلکالوئيدها مي باشد (4و3).شناخت کافي از سيتوژنتيک گياه و نحوه انتقال صفات و چگونگي ارتباط وهمبستگي ساده وچندگانه صفات از اهميت بسزايي در انتخاب ارقام با خصوصيات کمي و کيفي برتر مي باشد(1).
مواد وروشها:
اين آزمايش در طي سالهاي 78-1376 در مرکزتحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي خراسان انجام شد. در سال اول 28 توده از نقاط مختلف خراسان جمع آوري شد و سپس در قالب طرح بلوکهاي کامل تصادفي مورد بررسي قرارگرفت. در طي مراحل رشد نونه برداري جهت بررسيهاي گياهشناسي صورت گرفت و بر روي 30 بوته صفات مختلف مرفولوژيکي اندازه گيري شد.جهت بررسي تعداد روزنه و دستجات آوند از اپيدرم برگ و مقطع برداري ورنگ آميزي مضاعف ، کارمن زاجي و آبي متيل استفاده شد (2). جهت بررسي سيتولوژيکي ابتدا از هر جمعيت به تعداد 100 بذر انتخاب و پس از جوانه زني بذور 20 ريشه چه 2-5/1 سانتيمتري را از هر جمعيت انتخاب نموده و با کلشسين ، هيدروکسي کينوئين و آلفا برمونفتالين تيماردهي شدند.جهت تثبيت ميتوز از ترکيب يک قسمت اسيد استيک خالص و سه قسمت الکل اتيليک خالص استفاده شد.
نتايج و بحث :
بررسي سيتوژنتيک :مشاهدات سيتوژنتيک نشان داد که گونه Nigella sativa داراي 24 عدد کروموزوم ريز و درشت مي باشند 24=x2=n2و ديپلوئيد مي باشد.
صفات زراعي : تجزيه واريانس نشان داد در بين 28 توده سياهدانه مورد بررسي 14 صفت اندازه گيري شده شامل ارتفاع بوته ، وزن هزاردانه ، تعدادانشعابات ساقه ، تعداد دانه در ک-#1587;ول ، وزن هرگياه ، تعداد روزنه ، تعداد دستجات آوندي ، قطرآوند چوب - آبکش ، عملکرد بيولوژيکي و دانه تفاوت معني داري وجود داشته ولي از نظر شاخص برداشت ، تعداد دانه در کپسول و وزن گياه اختلاف معني داري مشاهد نگرديد. عملکرد دانه در توده هاي مختلف داري تغييرات معني داري در سطح يک درصد بود بطوريکه 43 -98/12گرم دانه درمترمربع متغيير بوده و تعداد انشعابات ساقه ، ارتفاع بوته و عملکرد بيولوژِيکي با عملکرد دانه همبستگي مثبتي داشته ولي با تعداد روزنه اين رابطه منفي بوده است.
صفات آناتوميکي : تعداد روزنه از 15-6 عدد متفاوت بوده و رابطه همبستگي آن با قطر آوند چوبي و آبکش مثبت مي باشد.تعداد دستجات آوندي از 25/23-5/13 متفاوت بوده و با افزايش عمرگياه وقطر ساقه مقادير قطر آوندي نيزافزايش يافته است.
تنوع ژنتيکي : نتايج حاصل از تجزيه کلاستر نشان داد که 28 توده را مي توان به 7 گروه برحسب خويشاوندي بيشتر تقسيم نمود.
توارث پذيري : صفات عملکرد بيولوژيکي ، شاخص برداشت ، قطرآوند آبکش و تعداد روزنه داراي بالاترين ميزان ميزان توارث پذيري بوده که اين خود به علت اختلاف کم تغييرات ژنتيکي و فنوتيپي مي باشد ويا به دليل تاثير پذيري پايين نسبت به شرايط محيطس مي باشد و مي توان به عنوان صفات قابل قبول براي انتخاب در نظر گرفته شوند.صفات شاخص برداشت و عملکرد بيولوژيکي داراي همبستگي بالا با عملکرد دانه و بيشترين پراکنش در بين کليه صفات مورد بررسي داشته است که اين امر دليلي بر صحت انتخاب مناسب اين صفات مي باشد.
بررسي رگرسيون صفات نشان داد فقط سه صفت عملکرد بيولوژيکي ، شاخص برداشت و وزن هزاردانه سهم معني داري از تغييرات متغييرهاي وابسته را به خود اختصاص داده اند
منابع :
1- فراواني ، م.، فارسي ،م.1378.بررسي خصوصيات زراعي و بعضي از صفات سيتوژنتيکي و تنوع ژنتيکي در توده هاي سياهدانه. گزارش نهايي. انتشارات سازمان تحقيقات و آموزش جهاد کشاورزي.
2- ميرحيدر , ح .1373 . معارف گياهي ، کاربرد گياهان در پيشگيري و درمان بيماريها . نشر فرهنگ اسلامي.جلد 5.
3- هوشيار،آ، 1368. روشهاي آزمايشگاهي در گياهشناسي . انتشارات دانشگاه تبريز.
4-Rathee.Ps,Sh.Mishara,R.Kaushal .1987.Activity of essential oil, fixed oil and saponifiable matter of Nigella sativa L. Indian .J.Pharm.Sci.44:8-10
Invesgigation on agronomic ,some cytogenetic characters and genetic variability in black cumin
( Nigella sativa ) landraces population .
Mahdi Faravani 1,Mohammad Farsi 2 ,Alireza Razavi 1 ,Gholam Hossain Jahanbin 1
1Khorasan Agricultural & Natural Resources Research Center
2 Ferdowsi University of Mashhad
Abstaract
The 28 landraces population of black cumin(Nigella sativa ) collected in Khorasan province in 1997-1999 and conducted in RCBD .The morphological measurements and anatomic character were down during the plant growth and other agronomic characters were measured after harvesting. Results showed that different black cumin landraces view point of plant height, weight of 1000 kernel , seed yield, number of stem branches ,vascular bundles , weight of capsul ,diameter of xylem and phloem were significant at P<1%. Only biological yield, HI and branches of stem with R2=0.977 confirmed the seed yield. biological yield, HI and branches of stem had maximum inhertibility and genetic efficiency .
Keywords: Nigella sativa,anatomic,genetic ,variability ,cytogenetic
1 مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان
2 استادياردانشکده کشاورزي - دانشگاه فردوسي مشهد
خلاصه
در طي سالهاي1378 -1376 از نقاط مختلف خراسان 28 توده سياهدانه جمع آوري ودر قالب طرح بلوکهاي کامل تصادفي کشت گرديد. در طي فصل رشد ياداشت برداري از صفات مختلف مرفولوژيکي انجام گرديد وجهت بررسي آناتوميکي تعداد دستجات آوندي ، اقطار آوندهاي چوب و آبکش و صفات مختلف زراعي نمونه برداري صورت گرفت. نتايج نشان داد که توده هاي سياهدانه از نظر ارتفاع بوته ، وزن هزاردانه،عملکرد دانه ، تعداد انشعابت ساقه ، وزن کپسول ، تعداد روزنه ، تعداد دستجات آوندي و اقطار آوند چوب - آبکش تفاوت معني داري داشته ولي از نظر شاخص برداشت ، تعداد دانه در کپسول ووزن تک بوته درسطح 5% تفاوت آماري معني داري نداشت.ازبين صفات مورد بررسي صفات عملکرد بيولوژيکي HIوتعداد انشعاب ساقه با 977/0 =R2 تغييرات عملکردانه را توجيه نموده و شاخص برداشت و عملکرد بيولوژيکي بيشترين توارث پذيري و بازده ژنتيکي را داشته که در گزينش و اصلاح نباتات بايستي مد نظر قرار داد.
واژه هاي کليدي : سياهدانه ، سيتولوژيکي، صفات زراعي
مقدمه:
سياهدانه با نام علمي Nigella sativa از خانواده آلاله بوده و پوشيده از کرکهاي ظريف با برگهاي منقسم به تقسيمات باريک ونخي شکل وگلهايش منفرد وبه رنگ سفيدکه دربيشتر نواحي اروپا،آ سيا واز جمله ايران درمنطق اراک به صورت طبيعي مي رويد و به صورت پرورشي درخراسان و اصفهان کشت مي گردد . سياهدانه داراي 40-30% روغن ، 5/1-5/0 % اسانس ، قندهاي مختلف ، مواد صمغي ، آلبومينوئيدي ، نيژلين ، پروتئين 85/20% ، اسيدهاي چرب ، اسيد آمينه و آلکالوئيدها مي باشد (4و3).شناخت کافي از سيتوژنتيک گياه و نحوه انتقال صفات و چگونگي ارتباط وهمبستگي ساده وچندگانه صفات از اهميت بسزايي در انتخاب ارقام با خصوصيات کمي و کيفي برتر مي باشد(1).
مواد وروشها:
اين آزمايش در طي سالهاي 78-1376 در مرکزتحقيقات کشاورزي و منابع طبيعي خراسان انجام شد. در سال اول 28 توده از نقاط مختلف خراسان جمع آوري شد و سپس در قالب طرح بلوکهاي کامل تصادفي مورد بررسي قرارگرفت. در طي مراحل رشد نونه برداري جهت بررسيهاي گياهشناسي صورت گرفت و بر روي 30 بوته صفات مختلف مرفولوژيکي اندازه گيري شد.جهت بررسي تعداد روزنه و دستجات آوند از اپيدرم برگ و مقطع برداري ورنگ آميزي مضاعف ، کارمن زاجي و آبي متيل استفاده شد (2). جهت بررسي سيتولوژيکي ابتدا از هر جمعيت به تعداد 100 بذر انتخاب و پس از جوانه زني بذور 20 ريشه چه 2-5/1 سانتيمتري را از هر جمعيت انتخاب نموده و با کلشسين ، هيدروکسي کينوئين و آلفا برمونفتالين تيماردهي شدند.جهت تثبيت ميتوز از ترکيب يک قسمت اسيد استيک خالص و سه قسمت الکل اتيليک خالص استفاده شد.
نتايج و بحث :
بررسي سيتوژنتيک :مشاهدات سيتوژنتيک نشان داد که گونه Nigella sativa داراي 24 عدد کروموزوم ريز و درشت مي باشند 24=x2=n2و ديپلوئيد مي باشد.
صفات زراعي : تجزيه واريانس نشان داد در بين 28 توده سياهدانه مورد بررسي 14 صفت اندازه گيري شده شامل ارتفاع بوته ، وزن هزاردانه ، تعدادانشعابات ساقه ، تعداد دانه در ک-#1587;ول ، وزن هرگياه ، تعداد روزنه ، تعداد دستجات آوندي ، قطرآوند چوب - آبکش ، عملکرد بيولوژيکي و دانه تفاوت معني داري وجود داشته ولي از نظر شاخص برداشت ، تعداد دانه در کپسول و وزن گياه اختلاف معني داري مشاهد نگرديد. عملکرد دانه در توده هاي مختلف داري تغييرات معني داري در سطح يک درصد بود بطوريکه 43 -98/12گرم دانه درمترمربع متغيير بوده و تعداد انشعابات ساقه ، ارتفاع بوته و عملکرد بيولوژِيکي با عملکرد دانه همبستگي مثبتي داشته ولي با تعداد روزنه اين رابطه منفي بوده است.
صفات آناتوميکي : تعداد روزنه از 15-6 عدد متفاوت بوده و رابطه همبستگي آن با قطر آوند چوبي و آبکش مثبت مي باشد.تعداد دستجات آوندي از 25/23-5/13 متفاوت بوده و با افزايش عمرگياه وقطر ساقه مقادير قطر آوندي نيزافزايش يافته است.
تنوع ژنتيکي : نتايج حاصل از تجزيه کلاستر نشان داد که 28 توده را مي توان به 7 گروه برحسب خويشاوندي بيشتر تقسيم نمود.
توارث پذيري : صفات عملکرد بيولوژيکي ، شاخص برداشت ، قطرآوند آبکش و تعداد روزنه داراي بالاترين ميزان ميزان توارث پذيري بوده که اين خود به علت اختلاف کم تغييرات ژنتيکي و فنوتيپي مي باشد ويا به دليل تاثير پذيري پايين نسبت به شرايط محيطس مي باشد و مي توان به عنوان صفات قابل قبول براي انتخاب در نظر گرفته شوند.صفات شاخص برداشت و عملکرد بيولوژيکي داراي همبستگي بالا با عملکرد دانه و بيشترين پراکنش در بين کليه صفات مورد بررسي داشته است که اين امر دليلي بر صحت انتخاب مناسب اين صفات مي باشد.
بررسي رگرسيون صفات نشان داد فقط سه صفت عملکرد بيولوژيکي ، شاخص برداشت و وزن هزاردانه سهم معني داري از تغييرات متغييرهاي وابسته را به خود اختصاص داده اند
منابع :
1- فراواني ، م.، فارسي ،م.1378.بررسي خصوصيات زراعي و بعضي از صفات سيتوژنتيکي و تنوع ژنتيکي در توده هاي سياهدانه. گزارش نهايي. انتشارات سازمان تحقيقات و آموزش جهاد کشاورزي.
2- ميرحيدر , ح .1373 . معارف گياهي ، کاربرد گياهان در پيشگيري و درمان بيماريها . نشر فرهنگ اسلامي.جلد 5.
3- هوشيار،آ، 1368. روشهاي آزمايشگاهي در گياهشناسي . انتشارات دانشگاه تبريز.
4-Rathee.Ps,Sh.Mishara,R.Kaushal .1987.Activity of essential oil, fixed oil and saponifiable matter of Nigella sativa L. Indian .J.Pharm.Sci.44:8-10
Invesgigation on agronomic ,some cytogenetic characters and genetic variability in black cumin
( Nigella sativa ) landraces population .
Mahdi Faravani 1,Mohammad Farsi 2 ,Alireza Razavi 1 ,Gholam Hossain Jahanbin 1
1Khorasan Agricultural & Natural Resources Research Center
2 Ferdowsi University of Mashhad
Abstaract
The 28 landraces population of black cumin(Nigella sativa ) collected in Khorasan province in 1997-1999 and conducted in RCBD .The morphological measurements and anatomic character were down during the plant growth and other agronomic characters were measured after harvesting. Results showed that different black cumin landraces view point of plant height, weight of 1000 kernel , seed yield, number of stem branches ,vascular bundles , weight of capsul ,diameter of xylem and phloem were significant at P<1%. Only biological yield, HI and branches of stem with R2=0.977 confirmed the seed yield. biological yield, HI and branches of stem had maximum inhertibility and genetic efficiency .
Keywords: Nigella sativa,anatomic,genetic ,variability ,cytogenetic